Nos spełnia cztery funkcje: oddechową, obronną, węchową i wraz z zatokami przynosowymi – rezonatora głosu. Powietrze przechodzące przez nos ulega oczyszczeniu, ogrzaniu i nawilżeniu. Zaburzenia funkcji nosa mogą prowadzić nie tylko do zaburzeń oddychania, ale również do rozwoju chorób innych narządów.

Jama nosowa pokryta jest dwoma rodzajami nabłonka: wielorzędowym migawkowym
i zmysłowym. Błona śluzowa nosa to delikatna struktura, którą należy chronić przed niekorzystnym wpływem czynników fizycznych i chemicznych. Pełni ona szereg ważnych funkcji fizjologicznych. Jest też miejscem stosowania wielu preparatów leczniczych o działaniu lokalnym i ogólnym. Błona pełni także w pewnym stopniu rolę wymiennika cieplnego pomiędzy zazwyczaj chłodniejszym powietrzem a krwią. Błona śluzowa zatok pokryta jest specjalnymi rzęskami, które znajdują się w ciągłym ruchu i umożliwiają przesuwanie śluzu. Transport śluzu ma podstawowe znaczenie dla oczyszczania zatok przynosowych.

Jedną z najczęściej stosowanych grup leków donosowych są preparaty obkurczające naczynia krwionośne błony śluzowej nosa. Z uwagi na silne działanie miejscowe przynoszą złagodzenie objawów niedrożności nosa, dlatego są stosowane zarówno na zalecenie lekarza jak i forma samoleczenia. Większość badań wykazuje, że krótkotrwałe (3-5 dniowe) stosowanie miejscowych leków obkurczających nie prowadzi do trwałych zaburzeń czynnościowych lub zmian morfologicznych błony śluzowej nosa. Dłuższe może spowodować tachyfilaksję, czyli utratę wrażliwości na lek w przypadku jego częstego podawania. Uważa się, że większość objawów ubocznych powstających w przebiegu stosowania preparatów obkurczających wynika z obecności w ich składzie środków konserwujących, które uszkadzają delikatne struktury błony śluzowej nosa, a w szczególności hamują lub wręcz unieruchamiają ruch rzęsek.

Opublikowane w 2007 roku zalecenia dotyczące leczenia schorzeń nosa i zatok przynosowych wskazują na konieczność stosowania w pierwszych 5-10 dniach zapalenia zatok przynosowych o łagodnym przebiegu – leczenia objawowego. Jednocześnie zwrócono uwagę, że w badaniach naukowych nie udowodniono wpływu stosowania leków obkurczających błonę śluzową nosa na przebieg leczenia zapalenia zatok przynosowych. Czy w takim razie musimy wybierać między drożnym nosem, z wysuszoną i uszkodzoną błoną śluzową a niedrożnością nosa? Na szczęście są dostępne bezpieczniejsze i bardziej fizjologiczne metody radzenia sobie z zatkanym nosem i katarem. Bardzo skuteczne jest przemywanie jam nosa za pomocą roztworów wody morskiej lub soli fizjologicznej.

Na znaczenie higieny nosa dla zachowania zdrowia prawdopodobnie pierwsi zwrócili uwagę jogini już przed 3 tysiącami lat. Obecnie płukanie jam nosa jest rekomendowane w różnych schorzeniach. Chorzy z alergicznym nieżytem nosa poprzez stosowanie wody morskiej oczyszczają powierzchnię błony śluzowej nosa z alergenów i tym samym skracają okres stymulowania przez nie śluzówki. Przemywanie nosa jest wskazane u osób pracujących w pomieszczeniach klimatyzowanych i zapylonych. Laryngolodzy zalecają roztwory wody morskiej również po zabiegach operacyjnych w obrębie nosa i zatok przynosowych, bowiem ich stosowanie pomaga usunąć skrzepy krwi i zalegającą w jamach nosa gęstą wydzielinę śluzową. Stosowanie wody morskiej jest rekomendowane także w ostrym i przewlekłym zapaleniu zatok przynosowych, co pozwala na usunięcie zalegającej wydzieliny.