- Przyznam uczciwie, że gdy Jerzy Waldorff naciskał na stworzenie w Słupsku oddziału jego ukochanego towarzystwa, byłem przeciwny temu pomysłowi – wspominał Stanisław Szpilewski, prezes słupskiego Oddziału TOnZ. - Obawiałem się sformalizowania ruchu społecznikowskiego, który skupiał się przy środowisku przewodników PTTK, z których nie sposób jest nie wymienić chociażby Krystyny Marczyk. Był naturalną formą ich aktywności i zainteresowania stanem zabytków. Na szczęście moje obawy okazały się płonne.

Szybko okazało się, że troska o zabytki nie była obiektem zainteresowania jedynie kilku osób i powołanych do tego państwowych służb. Możliwość wsparcia ich działalności przez szerszą rzeszę społeczników znalazła przełożenie na media, stała się treścią publiczną. Dzisiaj może budzić uśmiech rozbawienia wspomnienie o grabkach i szpadlach, którymi pielęgnowano pozostałości żydowskiego kirkutu, ale to te działania dały początek postawieniu pamiątkowej macewy i wpisaniu żydowskiego domu przedpogrzebowego do rejestru zabytków. Wystawa zorganizowana przez TonZ i Elżbietę Szalewską, zatytułowana „Kraina w kratę” stała się zaczątkiem działań, które dały efekt w postaci obecnej dumy z posiadania takich zasobów budownictwa szachulcowego. Warcisław Machura znalazł z kolei sojuszników – przede wszystkim wśród młodzieży – i doprowadził do uporządkowania cmentarzy w Smołdzinie i Klukach.

Słupski Oddział TonZ to również wydawnictwa, konferencje, akcje promocyjne, ale przede wszystkim ciągłe zabieganie o stan zabytków. - Nie byłoby tych efektów, gdyby nie ścisła współpraca z naszymi służbami konserwatorskimi, muzealnymi i władzami miasta. Wiele jest jeszcze do zrobienia i pomysłów nam nie brakuje, ale jesteśmy realistami. Sądzimy, że drobnymi kroczkami uda się osiągnąć nasze cele – zapewniał S. Szpilewski, który został uhonorowany nagrodą prezydenta Słupska. Wręczył mu ją wiceprezydent Ryszard Kwiatkowski (na zdjęciu)